Osmanlı İmparatorluğu'nun alt yapısını teşkil eden  ve Devlet yapısı içinde bulunan bir çok hizmet grupları vardı. Su yolcu, Subaşı, Köprücü, Köprücü gibi. Bunlar Osmanlı İmparatorluğu'nun yol güzerğahlarında bulunan, Devlet Teşekküllerinin yapısı içinde bulunan hizmet gruplarının temel taşlarını teşkil eden unsurlardı.


    Bunların içerisinde bahsimize konu olan Devlet teşkilatını ele alacağız. İçeriği geniş kapsamlı olsa da biz bu konuyu yüzeysel, dar çerçeve içerisinde ele alacağız. Derbent teşkilatı iki ana unsurdan meydana gelir. Bir Derbentçiler, iki Derbent ağaları. Derbentçiler Derbent ağalarının denetiminde hareket ederler. Derbent ağalarına bağlı hizmet grubudur. Menzillerin ve yolların güvenliği, bakımı hizmete açık tutulması Derbent teşkilatının görev alanı dır. Bunlar menziller arası kavşak noktalarında bulunurlar. Her türlü yolcuya hizmet verirler. Aynı zamanda her türlü yolcunun malından, canından sorumlu tutulurlar .


   Yeni kurulacak olan Derbentliklerin bir takım özelliklere sahip olması gerekmektedir. Aksi takdir de üst kademelerden onay verilmez. Derbent şartlarına haiz olması şarttır. Osmanlı'larda önce de bu teşkilat vardı. .sonradan1910 y ılına kadar teşkilat varlığını korumuştur.


   Derbentlik şartlarına uygun olan, şer odakların yuvalandığı ve çevre halkının can güvenliğini tehlikeye sokan şer güçlerin mekan tuttuğu Deliktaş dar boğazıdır. Burası çevre halkının korkulu rüyasıdır. Yapılan tetkikler ve araştırmalar sonucunda buraya bir Derbent teşkilatı yasal düzenleme ile gündeme gelir. Sivas Paşası Feyzullah Paşa görevi üslenir, İstanbul h ükümetinden emir alınır .
   

   Buraya çoğulcu, kuvvetli bir oymağın yerleştirilmesi için araştırmalar yapılır. Bir iki oymağa görev verilse de başarılı olunamaz. Sonuç itibariyle Beğdili Oymağının bir kolu olan ve aynı zamanda; Dağıstanlı muhacirlerde denilen
Bir oymağa Sivas Paşası talepte bulunur. Olaylar bu yönde gelişmeye başlar.
                                                              

 

 

    Mehmet  Ağaoğulları 

 

 

    

      Osmanlı arşivinden çıkarttığımız arşiv belgeleri ile akrabalık bağımın yakın olduğu kişilerden aldığım resmi belgeler ile uzun çalışmalar neticesinde; ve bu belgeler ışığı altında Deliktaş’ta soyumuzun kurmuş olduğu Deliktaş Derbent Ağalarını gün ışığına çıkardım. Altı yıllık çalışmanın ürünü 2 ciltlik kitap oldu.
   

      1600-1650 Yılları arasında Suriye’nin Rakkadan Anadoluya giren Halep Türkmen’lerine mensup Beğdili oymağının bir kolu (Dağıstanlılar) Anadolu’nun bir çok yerlerinde; Konar göçer obalar ,hayvan  sürüleriyle gezerek verimli topraklar güvenli bölgeler ararlar. Kayseri’de Talas bölgesinde kalırlar. Burada uzun süre kalırlar .Zaman içerisinde komşu aşiretlerle geçinemezler. Buradan ayrılan bir kol bozoklara dahil olurlar. Buradan da ayrılarak doğuya yönelirler. Sivas’ın Zara bölgesinin Kaplanlı bölgesini kısa bir süre yurt edinirler. Buradan ayrılan aşiretin bir kolu uzun ve yorucu  bir yolculuktan sonra hayvan sürüleriyle Deliktaş yöresine konarlar.
      

      Her uğrak yerlerinde aşiretten bir iki aile ayrılır oralarda mekan tutarlar. Deliktaş bölgesinde çoğulcu ve güvenilir bir oymağa ihtiyaç duyulur. Bir çok Oymaklara bu bölgede iskan ettirilmesi için emir çıkar. Fakat başarılı olamazlar. Yol güvenliğinin sağlanması, Deliktaş bölgesinin şer odaklardan temizlenmesi huzurlu bir ortamın yaratılması Devletin amacı idi burası Bağdat yolu da olarak bilinen ipek yolu üzerinde bulunuyordu. Burası ticari ve işlek bir yol olduğu için çok önem taşımakta idi.
     

      Dağıstanlılar oymağının başında bulunan Oymak Bey'i Abdullah Ağa Sivas Sancak Bey'i Zaralı  zade Fevzi Paşa tarafından çağrılır.Deliktaş bölgesinin güvenliğinin oymağı tarafından sağlanması için teklifte bulunur. Abdullah ağanın oymağına güveni tamdır o nedenle teklifi kabul eder. 
    

     Deliktaş'ın savunması için bir kale.Bir palanga han.Cami ve çeşme yapılması gerekmektedir.Feyzullah Paşa projeyi üstlenir ve çalışmalar başlar uygulama ise Abdullah Ağa tarafından yürütülür.Bir süre sonra Osmanlı İmparatorluğunun maddi sıkıntıları baş gösterir yardım kesilir dolayısiyle işler durur.Abdullah Ağa artık bu işe soyunmuştur kendi imkanlarını zorlayarak projeyi tamamlar hizmete sunar.Deliktaş artık emin ellerde bölgede can ve mal güvenliğini savunabilecek duruma gelmiştir. 
   

     Bu yatırımlar gözönüne alınarak Deliktaş'a Osmanlı İmparatorluğu tarafından derbentlik teşkilatı kurulması kararlaştırılmıştır.Buraya atanacak derbent ağası Sıvas Sancak Bey'i Zaralızade Fevzi Paşa tarafından tayin edilecektir.Deliktaşa yapılan yatırımların Abdullah Ağa tarafından kendi imkanları ile tamamlanmış olması Fevzi Paşa tarafın takdir edilerek Abdullah Ağaya derbent ağalığı teklifi yapılır.Yaşlılığı nedeni ile bu teklifi kabul etmez büyük oğlu Ali ağayı önerir.Bunun üzerine ferman çıkartılarak Hacı Ali Ağa Derbent Ağalığına getirilir.
   

     Daha evvel Alacahan’da kurulmuş olan Alacahan Deliktaş arası sınır tespiti yapılır. Deliktaş Derbent ağası Ali ağanın emrine verilen 50 Kişilik Derbentçi ile göreve başlayan Ali ağanın üç oğlu vardı. Salih, İzzet, Ömer. 
   

     Deliktaş Derbentliği adına 7-8 köy tahsis edilir .Bu Köylerden toplanan Aşar vergisi ile mahiyetlerinde görev yapan Derbentçilerin ihtiyaçlarını karşılamak. Toplanan verginin bir miktarını Derbent ağaları kendi uhtelerinde tutarak, bir miktarını da bağlı oldukları İstanbul valide i Atik Sultan vakfına makbuz karşılığı vermekti. (Bu vakıf Üsküdar’da Toptaşı mevkiinde bulunmakta’dır ).
   

     Bir nevi Devletin gelir deposu idi. Deliktaş Derbent ağalarına ayrı bir görevin verilmesi sorumluluklarını artırmıştır. sağ kol ağalığı ve sol kol ağalığı olarak bilinen sağ ve sol yol güvenliğinin de sağlanması istendi. Bu görevle yolcuların
Eşkıya’ya soyulması veya Kervanların ve yolcuların yolculuk sırasında zarara uğraması halinde; Kol ağaları zarara uğrayan kişinin zararını karşılamak zorunda idi .Teslim aldıkları Ticari kervanları ve posta  Tatarlarını sağlıklı bir şekilde menzil’e ulaştırmak için ellerinden gelen bütün imkanları kullanmak zorunda idiler. Deliktaş’tan aldıkları Kervanları Alacahan Derbent’ine teslim etmekle sorumlu idiler . 
   Resmi kayıtlarda gördüğümüz menziller Sivas, Deliktaş, Alacahan, Hasançelebi, Malatya olmak üzere bunlar Vakıf Derbentleri olarak bilinmektedir. Halk arasında özel ticari amaçla kurulmuş olan, Bağdat yolu güzergahında bulunan konaklama noktaları da bulunmakta idi. Vakıf Hanları yolcuların her türlü ihtiyacına cevap verebilecek şekilde yapılmıştı. Bu tür hanlar günümüze kadar varlığını sürdürmüştür.
   Uzun yıllar Deliktaş Derbent ağalığını sürdüren Ali ağa zaman içerisinde yaşlılığı ve sağlığı açısından yorucu çalışmaların verdiği yorgunluk neticesinde Derbent ağalığını oğlu Salih ağaya yasal düzenleme ile devretti. Derbentlik Berat’ını Sivas Paşası Feyzullah Paşa Karaman valiliğinden tekrar Sivas’a döndükten sonra verir. Derbentlik Babadan oğul’a geçen bir rütbe idi .Uzun yıllar Salih ağa bu görevi yürüttü. Son zamanlarda Jandarma teşkilatının kurulması sırasında Salih ağanın oğlu Seyfullah ağanın kısa bir süre Derbent Muhtariyetliğinde bulundu. Salih ağanın doğumu ve ölümü kesin olarak bilinmemekle beraber , beş erkek çocuğu vardı. Bekir, Seyfullah, Abdullah, Hacı Mahmut,Mehmet (Güründe ilçesinde)Kızı hatun ise gürün ağalarında gelindir.
    Derbent ağaları ve mahiyetlerinde bulunan Derbentçiler vergiden ve Askerlik görevinden muaf tutuluyordu. Bu görevlerini Devlete hizmetle ödüyorlardı. Osmanlı Coğrafyasında kurulan Derbentlikler Osmanlı yol güvenliğinin bel kemiği idi. (Günümüzün mıntıka Karakolları) idi Yolların güvenliğini sağlamak, halkın can ve mal güvenliğini korumak ,Askeri posta ve Tatarların ulaşımını temin etmekti. Osmanlı’nın zayıf durumunu fırsat bilen şer odaklar; yanına üç beş kendini bilmezle çete kurup soygun yapıyordu. İşlek yollar onların gelir kapısı olmuştu. Bu gibi şer odakları ,Eşkiyaları Devlet yol g üzergahlarından temizliyordu.
    1910 yılına gelindiğinde Derbent teşkilatları yavaş yavaş kapanıyor görev Jandarma’ya geçiyordu.Kangal, Alacahan, Deliktaş Sivas Mutasarrıflığı tarafından uzun yıllar idare edildi. Kangal Nahiye Müdürlüğünü kapıcı başı payeli Abdurrahman ağa . Deliktaş Nahiye Müdürlüğünü Abdullah ağa .Alacahan Nahiye Müdürlüğünü de Cebrail bey yapmakta idi.Abdullah Ağa Deliktaş Nahiye Müdürlüğünde uzun yıllar kalmış.Deliktaş Derbent ağalarının Kardeş ayrılıkları gündeme gelir. Deliktaş, Geven, Ömer ağa çiftliklerinde nizam ve intizam bozulur. Bu üç bölgeyi bir merkezden yönetmenin imkansız olduğunu anlayan kardeşler ayrılırlar. Deliktaş Derbentlik teşkilatının da son yıllarda kaldırılması ayrılığa zemin hazırlamış olur.
    Salih ağa Geven çiftliğini tercih eder oraya yerleşir. İzzet ağa Deliktaş'ta kalmayı yeğler Baba ocağını devam ettirir. Ömer ağa adını taşıyan Ömer ağa çiftliğine taşınır. Salih ağanın  5 oğlu vardı. Bekir, Seyfullah, Abdullah, Hacı Mahmut,Mehmet ; İzzet ağanın bir oğlu vardı. Hacı Mehmet 4 de kızı vardı.
     Deliktaş Derbent ağası Ali ağanın ortanca oğlu Ömer ağa kendi adını taşıyan Ömer ağa Çiftliğine yerleşerek soyunu burada devam ettirmiştir. Ömer ağanın üç oğlu birde kızı vardı. oğulları Mehmet ağa, Kadir ağa, Mustafa (Küçük bey ). Kızı ise Kezban dır (Kezik Hatun). Havuz ağalarından Ziya efendinin eşidir .
     Ömer ağa’nın büyük oğlu Mehmet ağa’nın oğlu Bekir ağa (Tecer) ın Çocukları .Mehmet Ağaoğulları,Selamet Ağaoğulları, Rafet Ağaoğulları İstanbul'da yaşamaktadırlar. Bu site kendisini Deliktaş derbent Ağalarından olduklarını iddia edenlere Selamet Ağaoğulları tarafından kurularak hediye edilmiştir. Hayırlı olsun.
    Beydili aşiretinin (Deliktaş Derbent Ağaları) Türkiye hudutları içinde Konya (Cihanbeyli), Kayseri (Talas), Sivas (Zara, Ulaş, Gürün, Kangal) gibi yerlerde kolları mevcuttur. Türkiye içinde 150.000 nufusa sahip olduğu tahmin edilmektedir.Türkiye içindeki kolları her bölgede değişik isimler altında valıklarını sürdürmektedirler.
   Sivas'ın Kangal, Deliktaş, Ulaş gibi yerlerde ikamet edenlere Deliktaş Derbent Ağaları denilmektedir. Yurtdışında ise Dağıstan'da Halep'te, Şam'da Rakka'da soylarının devamı mevcuttur.
    Bu olayları tarihi vesikalarla günümüze taşıdık .Uzun bir tarihin kısa özgeçmişini böyle yorumladık. (1600-1703) ve (1703-1910) 207 Yıllık bir geçmişi veya 310 Yıllık bir geçmiş. Geçmiş yıllar da bir vesika da Dağıstan’dan 300 sene önce geldiklerini vesika ile ispat etmişler. Sayfalar dolusu olaylar iki ciltlik bir kitap oldu. Deliktaş Derbent Ağalarının soyunu günümüze taşıyan İstanbul’da yaşayan  Ağaoğulları soyadlı Ailenin bireyleri Mehmet Ağaoğulları, Selamet Ağaoğulları, Rafet Ağaoğulları İstanbul'da yaşamakta olup, sitemizin kurucusu Selamet Ağaoğulları.
    Çeşitli resim ve belgeleri, Kaynakları hazırlayan Mehmet Ağaoğulları  sitemizi ziyaret eden konumuza açıklık getiren görüş ve yorumları ile bize katkıda bulunan herkese Teşekkür ederiz .Görüş ve yorumlarınızı bekliyoruz . 
                      
       Kaynakca
                                                                                             
1-Osmanlılarda ulaşim ve haberleşme menzilleri
    ptt Genel Müd yayınları 2002 Ankara s 78.
2- Darende Tarihi :2002 İstanbul s 839.Sait Öztürk,
     Yaşar Baş ,Ahmet Akgündüz.
3   Osmanlılar döneminde Sivas sempozyumu s 31-32
      cilt 1 Sivas .
4-  Osmanlı arşivi : MAD 9956 s 274
5-  Osmanlı arşivi : MAD.9956.s260
6-  Osmanlı arşivi :Y.A Res.107-88-1318.
      Ra -07-3 vesika   
7-  Osmanlı arşivi :Cevdet Dahiliye 11564.
8-  Osmanlı arşivi :MAD .9956-s 264.
9-  Sultan Şehir Dergisi :Yıl 2 sayı 6 s 77 Sivas
10- Geven Çiftliğinde Salih Derbentoğlu’nun
       katkılarına Teşekkür ederiz .

     Bu Sitede bulunan resimler, Fotoğraflar, Beratlar ve yazılar ve soy ağacı tanzimi Mehmet Ağaoğulları Arşivinden alınmıştır .

 
Son Dakika Haber